Jeszcze raz o grupach mieszanych wiekowo w

Niedawno w programie telewizyjnym usłyszałyśmy opinię psychologa wypowiadającego się na temat łączenia grup wiekowych dzieci w przedszkolach. Pani swoim autorytetem poparła zdanie, że jest to bardzo niekorzystne, ze względu na to, że u dzieci zmieniają się potrzeby w zależności od wieku i może dojść do sytuacji, że nie będą one zaspokojone w grupie, w której znajdują się  trzy, cztero, pięcio i sześcioletnie.

Mogłybyśmy zgodzić się z tym poglądem, pod warunkiem, ze rzeczywiście każde dziecko rozwijać się będzie według ściśle określonego szablonu ustalonego przez psychologie rozwojową. Drugi warunek to taki, że każde dziecko w określonym wieku, będzie miało takie same potrzeby. Niestety tak nie jest. Potrzeby dziecka wynikają z tempa jego rozwoju, genetycznych uwarunkowań, jak również (o czym coraz częściej mówi psychologia) z wpływu środowiska w jakim funkcjonujemy. Te potrzeby warunkowane są również płcią. Warto tutaj dodać, że z tego punktu widzenia każda rodzina, w której występują różnice wiekowe wpływałaby niekorzystnie na rozwój jej członków. Czy tak jest naprawdę?

Nasze obserwacje i wiedza pedagogiczna skłoniły nas do pracy z dziećmi w różnym wieku w jednej grupie. Po 5 latach doświadczeń mamy już pewność, że nasza decyzja była słuszna i przyniosła wiele konkretnych efektów i nimi chciałybyśmy się z Wami podzielić.

Grupa mieszana wiekowo:

1. Sprzyja adaptacji dzieci. Wejście do grupy kilkorga nowych dzieci wymagających większej uwagi nauczyciela i zakresu pomocy jakiej potrzebują, powoduje, że każde może liczyć na uwagę i pomoc. W tym procesie niebagatelną rolę odgrywają tzw. „stare przedszkolaki”, które wspomagają nauczyciela w wielu sytuacjach, zachęcają młodszych do zabaw, nawiązują z nimi kontakt, inicjują rozmowę. Często największy jest strach nowych dzieci przed osobami dorosłymi. Inaczej wchodzi dziecko do grupy, kiedy jest wprowadzane przez starszego kolegę.

2. Sprzyja samodzielności. Dziecko młodsze inspirowane jest do podejmowania zadań edukacyjnych poprzez obserwowanie działań starszych kolegów. Nauczyciel jest w stanie dostrzec wrażliwe cykle rozwojowe dziecka (na mówienie, zainteresowanie literą, cyfrą najczęściej pojawiające się w wieku 3,4-lat. Itp.) Dziecko szybko uniezależnia się od dorosłych. Pojawiają się tym samym samodzielne i zespołowe pomysły, projekty.

3. Stwarza mniej sytuacji do porównań, które w żaden sposób nie służą rozwojowi dziecka. Dziecko nie porównywane z innymi ma większe możliwości wyzwolenia swoich potencjalnych możliwości, charakteryzuje się adekwatną samooceną i wysokim poczuciem własnej wartości. Pomaga to mu w podejmowaniu coraz trudniejszych zadań bez obawy, że mu się nie uda, bo porażka nie „rujnuje” jego osobowości, a jedynie mobilizuje do działania.

4. Daje możliwość dzieciom mniej przebojowym doświadczenia ważnej pozycji w grupie, co w grupie jednorodnej w wyniku naznaczenia nigdy nie jest możliwe. Każdy w takiej grupie kiedyś zostaje „straszakiem”, każdy ma szansę dobrać sobie kolegę z podobnymi zainteresowaniami, jeśli nie w pierwszych roku pobytu to na pewno w następnych.

5. Przyspiesza rozwój intelektualny u dzieci niezależnie od wieku. Już wcześniej wspomniałyśmy, że u każdego dziecka pojawiają się wrażliwe cykle, które w odpowiednio zaaranżowanym otoczeniu mają szansę rozwoju wielu umiejętności. Efektem tego są umiejętności dzieci daleko wykraczające poza przyjęte standardy.  Dzieci młodsze trzy-czteroletnie, czytają, dokonują operacji na liczbach w różnych zakresie, znają obraz graficzny liczb.

7. Wyzwala empatię i zrozumienie potrzeb innych.

Aby takie grupy przyniosły spodziewane efekty muszą być spełnione określone wymagania, a mianowicie:

1.Ważna jest silna indywidualizacja oddziaływań. Nauczyciel jest tutaj bacznym obserwatorem, analizuje zachowania dziecka, jego aktywność, prace itp. Wymagania stawiane dziecku muszą być dostosowane do jego możliwości, potrzeb i zainteresowań.

2.Nauczyciel realizuje zadania edukacyjne tylko w pracy indywidualnej, ewentualnie w maleńkich grupkach. Im większy zespół dzieci tym jego uwaga jest bardziej rozproszona i nie daje możliwości zauważenia wielu ważnych momentów w tej pracy.

3.Istotne są spotkania z całą grupą, dające możliwość zintegrowania się zespołu, wzajemnego poznania się, silniejszego zaistnienia na tle grupy oraz doświadczania bycia w niej: wypowiadania się, dyskutowania i rozwiązywania różnych problemów z zachowaniem określonych zasad. Często jest to tylko obserwowanie innych, z pozoru bierne, ale dające informację jak postępować w podobnych sytuacjach.

4.Podstawą pracy w grupie są zasady, wypracowywane wspólnie z dziećmi. Aby zasady przyniosły spodziewany efekt ważne jest dbanie o konsekwentne ich przestrzeganie.

5.Niezbędne jest również przygotowanie otoczenia dzieci w taki sposób, aby umożliwiało rozwój każdemu dziecku, w każdym momencie. Otoczenie to powinno być wyposażone w bodźce zachęcające, inspirujące do działań, stwarzające mu wiele możliwości poznawania wielozmysłowego, o różnym stopniu trudności. Mamy na myśli tutaj nie tylko pomoce dydaktyczne, ale różnorodne materiały, narzędzia, nieużytki, naczynia itp.

6.Aranżacja tak wyposażonej klasy powinna zapewniać każdemu dziecku swobodny dostęp do materiałów i pomocy.

7.Nie wolno w takiej grupie dokonywać różnorodnych podziałów. Np. na takie rzeczy, pomoce i miejsca, które są zarezerwowane tylko dla określonej grupy dzieci.

To wszystko może się odbywać tylko przy nauczycielu, który:

- obdarzy dziecko zaufaniem

- pozwoli mu doświadczać

- pozwoli popełniać błędy

- ma gotowość niesienia pomocy (kiedy dziecko o nią prosi)

- stale monitoruje aktywność dziecka, analizuje wyniki swojej obserwacji i jest czujny na pojawiające się okresy szczególnej wrażliwości u dziecka

- inspiruje, a nie wymusza

- ma zrozumienie dla jego możliwości

Jesteśmy przekonane, że dzieci przebywające w grupie mieszanej spełniającej określone warunki, są bardziej samodzielne, gotowe do zmian, twórcze, wrażliwe na innych i potrafiące współdziałać, bogate w wiedzę i posiadające wysokie umiejętności.